„Lew Tołstoj. Ucieczka z raju” Pawieł Basiński – recenzja

„Lew Tołstoj. Ucieczka z raju” Pawieł Basiński – recenzja

autor: Aleksandra Urbańczyk, data publikacji: 17-03-2016

W nocy z 27 na 28 października 1910 roku hrabia Tołstoj ucieka z domu. Co go popchnęło do tak radykalnego kroku? Pawieł Basiński postanawia zerwać z domysłami. Proponuje znaleźć odpowiedź, podążając najbardziej naturalną drogą – poprzez wsłuchanie się w głos samego pisarza.

Człowiek skomplikowany

Nie jest łatwo odzwierciedlić osobowość człowieka, który jest ulepiony z samych sprzeczności. Basińskiemu ta sztuka się udała. Stworzył skomplikowany i pełen niuansów portret pisarza, naświetlając go pod różnymi kątami i sięgając do licznie zachowanych materiałów. Z freudowskim zacięciem wyjaśnia znaczenie osobistych motywów zaszyfrowanych w twórczości. Sięga też do prywatnych zapisków, korespondencji, a zwłaszcza do dzienników, które ukazują stan ducha pisarza w różnych okresach życia i dokumentują żmudny proces moralnego samodoskonalenia. Chcąc zrozumieć Tołstoja i jego decyzję, trzeba dotrzeć do samych źródeł: poznać jego pochodzenie i życiorys, a także poglądy i aspiracje, stosunek do religii, ścieżkę kariery literackiej i jego późniejszą, niemal anarchistyczną działalność, a także filozofię życiową i jej ewolucję. Trzeba też przyjrzeć się jego relacjom z najbliższymi i zrozumieć, dlaczego rodzina pisarza przyjmowała wszelkie zmiany z niechęcią, a nawet z przerażeniem.

Wojna o duszę pisarza

Kluczową rolę w dramacie Tołstoja odegrały najbliższe i najbardziej oddane mu osoby. Jedną z nich była Sofia Andriejewna, jego żona, a zarazem sekretarka, zagorzała rzeczniczka jego twórczości i jeden z prototypów jego literackich postaci. Nie zapominajmy, że przez 48 lat była także panią domu i gospodynią (mąż całkowicie na nią scedował organizowanie życia w majątku) oraz matką trzynaściorga dzieci (ośmioro dożyło dorosłego wieku). Ważną funkcję przy boku pisarza pełnił także Władimir Czertkow: pośrednik, agent literacki, najbliższy uczeń i przyjaciel. Lew Nikołajewicz poznał go w trudnym momencie i od razu w jego osobie zyskał najgorętszego zwolennika i wsparcie. Tragedia Tołstoja polegała na tym, że dwoje najbliższych mu ludzi nie tylko nie przypadło sobie do gustu, ale prowadziło ze sobą bezwzględną wojnę. Oboje walczyli o tytuł jego duchowego doradcy i prawo do literackiej spuścizny.

Barwny fresk

„Lew Tołstoj. Ucieczka z raju” to wieloaspektowe i wielowymiarowe dzieło, które stanowi kronikę dziejów Tołstojów oraz panoramę epoki. Basiński nie zadowala się łatwymi odpowiedziami i nie prześlizguje się po tematach. Dzięki temu czytelnik nie tylko poznaje wszystkie okoliczności, które wpłynęły na decyzję pisarza, ale także odczuwa satysfakcję, że udało mu się rozwiązać zagadkę. Książka ma także drugie dno. Przywraca honor kobiecie, którą do tej pory utożsamiano z całym złem, jakie przydarzyło się Tołstojowi. Warto zobaczyć Zofię Andriejewnę w nowym świetle. Kiedy poznamy jej rolę i osobisty dramat, przekonamy się, że jest bohaterką pełniejszą, bardziej skomplikowaną i fascynującą, godną większego współczucia niż uwielbiana tołstojowska postać literacka – Anna Karenina.

Źródło okładki: www.marginesy.com.pl