Czym nas straszy Edgar Allan Poe?

Zalew horrorów sprawił, że trudno odnaleźć coś wartościowego, mającego, chociażby minimalne ambicje, aby być czymś więcej aniżeli kolejną opowieścią o wampirach. Pożądającym dawki emocji w bardziej wyrafinowanej formie, proponuję twórczość mistrza literatury grozy – Edgara Allana Poego.

Łukasz Kucharski Łukasz Kucharski / 10-01-2017

Czego się boimy?

Tego typu fantastyka odznacza się pokazaniem realistycznego świata, uporządkowanego wedle powszechnie znanych reguł, w który wdziera się element nadprzyrodzony, niewytłumaczalny żadnymi znanymi nam prawami. Takie zdarzenie budzi grozę, wznieca niepewność, każe nam być czujnym. Takimi też się stajemy, przeskakując z jednej strony na drugą podczas czytania. Jeśli autor ma dar do właściwego stopniowania napięcia, mamy gwarancję, że nasze oczekiwania co do „bania się” zostaną należycie zaspokojone. A z pewnością taki dar posiadał pewien Amerykanin żyjący w pierwszej połowie XIX wieku. Jak sam twierdził, każde dobre dzieło powinno być zwięzłe i skupiać się na szczególe, a pisarz powinien dokładnie przemyśleć każdy element, który pragnie wprowadzić. To też jest istotą twórczości Poego i tym, co stanowi o jego popularności wśród miłośników literatury grozy.

Fantastyczny dreszcz

Bieda zmusiła Poego do zajęcia się pisaniem opowiadań. Za życia nie dały mu one zbyt dużego zysku finansowego, ale dzisiaj to właśnie one przede wszystkim kojarzą się z jego twórczością. To, co jest punktem wyjścia do występowania strachu, to psychologizm postaci. Odpowiednio pokazany bohater opowieści wraz z całym swym wewnętrznym bagażem odczuć staje się bardziej realistyczny, tym samym czytelnikowi łatwiej się z nim i jego przeżyciami identyfikować. A dalej jest już wszystko to, co tylko dodaje pikanterii i na co czeka każdy miłośnik literatury grozy, a więc brutalne opisy makabrycznych wydarzeń, znamiona choroby psychicznej i rzecz jasna rozdwojenie świata. Istnienie obok naszej znanej rzeczywistości, tej drugiej tajemniczej, której elementy przenikają w świat realny, wprowadzając obawę i niepewność. Najbardziej znane opowiadania Poego to: Czarny kot, Studnia i wahadło, Serce oskarżycielem czy Przedwczesna śmierć. Każde z nich można uznać za prawdziwą perełkę literatury grozy. Mamy w nich studium szaleństwa, motyw pogrzebania żywcem, czy niezwykle realistyczne opisy przerażenia wywołanego strachem przed śmiercią. Inne świetne teksty to chociażby Prawdziwy opis wypadku z panem Waldemarem, który pokazuje tragiczne w skutkach próby zapanowania nad śmiercią, Hop Frog znaczy żabi skok oraz Beczka amontillado.

Kryminalny dreszcz

Dreszczyk ekscytacji może w ludziach budzić się poprzez różnorakie bodźce. Zbrodnia się już dokonała, a pytaniem pozostaje, kto jest winny? Poego uznaje się za jednego z prekursorów opowieści detektywistycznej i twórcę pierwszego w historii literatury detektywa, którym jest C. Auguste Dupin. W opowiadaniach takich, jak Zabójstwo przy Rue Morgue i Tajemnica Marii Roget czytelnik podczas lektury może wraz z bohaterem i narratorem próbować odkryć tajemnicę morderstwa. Wszystkie dane ku temu zostają podane w tekście, ważne jest logiczne myślenie i odpowiednie kojarzenie faktów. Nie ma tu elementów fantastyki, ale emocje są gwarantowane... również te krwawe, biorąc pod uwagę drastyczne opisy dokonanych morderstw.

Poetycki dreszcz

Poe był także poetą, a może nawet przede wszystkim chciał być kojarzony z twórczości poetyckiej. Nie dała mu ta działalność wówczas sławy, nie dała też zarobku. Obecnie jest uważany za jednego z najwybitniejszych poetów amerykańskich, a w tej gałęzi jego twórczości również można znaleźć utwory z elementami grozy. Nie ma co ukrywać, mało kto dzisiaj sięga po wiersze, jednak warto pamiętać, że dreszcz niepokoju potrafi dostarczyć również sztuka rymowana amerykańskiego pisarza. Wystarczy tu wspomnieć jego najwybitniejsze dzieło – poemat Kruk, gdzie mamy obraz nieszczęśliwego mężczyzny po stracie ukochanej, który stopniowo popada w obłęd. Również wiele innych wierszy podejmuje tematy śmierci, przemijania i wszelakich mrocznych zakamarków ludzkiego umysłu.

oferty sponsorowane

Czy ten artykuł był pomocny?

Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu

Allegro