Wpisz czego szukasz

Znajdziemy sprzedawców, którzy mają wszystko czego szukasz.

Wprowadź frazę
Zdaniem eksperta

"Chronologia portretów Zygmunta III na trojakach z mennicy lubelskiej" – recenzja książki Dariusza Marzęty

Trojaki Zygmunta III Wazy od wielu lat należą do czołówki najchętniej zbieranych polskich monet. Wśród nich poczesne miejsce zajmują trojaki wybite w mennicy królewskiej w Lublinie, które z roku na rok cieszą się coraz większą popularnością. Jednak dotychczas brak było choćby wycinkowych prac poświęconych tylko trojakom tej mennicy. Nie dziwi więc fakt, że w końcu powstała monografia poświęcona portretom królewskim, które się na nich znalazły.

udostępnij
Tomasz Poniewierka
Tomasz Poniewierka 01-04-2020

Czas czytania: 6 min

Autor

Dariusz Marzęta to znany lubelski numizmatyk, członek Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego, autor licznych publikacji, wśród których warto wyróżnić Herby i znaki mennicze na szelągach polskich i z Polską związanych (Lublin 2014), Mennicę koronną w Lublinie 1595–1601 (Lublin 2017) i Szelągi Zygmunta III Wazy (Lublin 2018).

Od wielu lat jego pasją są monety z mennicy lubelskiej, stąd też nie dziwi, że najnowsza publikacja dotyczy tego właśnie tematu.

Konstrukcja pracy

Książka została przez autora podzielona na 12 części, z których jedna stanowi wstęp wyjaśniający sposób klasyfikacji przyjęty przez autora i jego uzasadnienie, źródła, z których autor czerpał, oraz ogólne tło, kolejna dotyczy produkcji stempli menniczych, siedem dotyczy portretów występujących w danych okresach działalności mennicy koronnej w Lublinie, wraz z krótkim opisem tych okresów, kolejna stanowi osobny katalog portretów, a całość kończy spis ilustracji i rozdział „Wybrana literatura”, stanowiący wskazówkę, gdzie można szukać dalszych informacji.

Metodyka

Autor wyróżnił w toku pracy 48 typów popiersi. Ich rozróżnienie wynika z przesłanek subiektywnych autora, jednak w mojej opinii jest jak najbardziej poprawne. Autor wskazał też w niektórych przypadkach występujące warianty popiersia danego typu. We wstępie zaznaczono również, że praca nie rości sobie praw do pełnego opracowania popiersi, lecz stanowi ich typologię. Sugeruje to, że jeszcze nie wszystko w tej sprawie jest powiedziane, a na badaczy może czekać sporo do odkrycia.

Podział

W książce autor dokonał podziału popiersi przypadających na poszczególne lata, a wśród nich na okresy. W ten sposób całość działalności menniczej jest ułożona chronologicznie. Autor postarał się przypisać poszczególne typy popiersi do konkretnych przedsiębiorców menniczych, za których kadencji występowały one na monetach.

I tak dla roku 1595 autor wyróżnił sześć typów popiersi, spośród których jeden przypisano czasom, gdy nad mennicą czuwał Kasper Rytkier, a pozostałych pięć okresowi, w którym działał Daniel Koste. Dla roku 1596 Marzęta wyróżnił ponownie sześć typów popiersi, ze wskazaniem, że jeden z nich wystąpił w roku poprzednim, a inny ma liczne drobne warianty.

Dla roku 1597 – chyba najciekawszego w dziejach mennicy lubelskiej – autor odnotował aż 17 typów popiersi(!). Wśród nich dwa wystąpiły w 1596 roku. Cztery zostały określone jako występujące na monetach z czasów końcówki zarządu Daniela Koste nad mennicą. Aż 11 portretów zostało przypisanych jako występujące w okresie przejściowym (zarząd nad mennicą Hanusza Ecka). Trzy portrety określono jako pojawiające się już po oficjalnym przejęciu mennicy przez Ecka. Siedem typów popiersia przypisano zaś do ostatniego okresu tego burzliwego roku, czyli czasów zarządu nad mennicą Melchiora Reysnera.

Dla roku 1598 autor wyróżnił ponownie 17 typów popiersi, spośród których trzy wystąpiły w roku poprzednim. Pozostałe popiersia podzielono na grupy i przypisano do poszczególnych odmian typologicznych trojaków lubelskich starego typu (przed wprowadzeniem nowej ordynacji menniczej) oraz z różnymi wariantami nowego typu.

Rok 1599 to ponownie dość interesujący rok dla mennicy lubelskiej. Niestety, wykorzystano w nim jedynie dwa typy portretu królewskiego, z których jeden jest znany z roku 1598. Rok 1600, wraz z jednolitym zarządem Pawła Orzechowskiego, nie przyniósł jednolitości w portretach. Marzęta wyróżnił ich dla tego roku pięć, spośród których jeden – prawdopodobny pierwowzór pozostałych – wystąpił już w roku 1599.

Ostatni rok funkcjonowania mennicy, 1601, przyniósł cztery różne portrety królewskie, z których ponownie jeden wystąpił w roku poprzednim.

Podsumowanie

Autor, na ponad 80 stronach publikacji, podjął się dość ciekawego i trudnego dla większości kolekcjonerów zagadnienia. Jego praca jest pierwszą tak dokładną od czasów Trojaków koronnych Zygmunta III Wazy od 1588 do 1624 autorstwa Stanisława hr. Walewskiego, wydanych w 1884 roku w Krakowie.

Jest to zarazem pierwsza tak szczegółowa praca dotycząca działalności menniczej Lublina w zakresie trojaków. Autorowi udało się wyróżnić 48 typów popiersia, co z pewnością ułatwi zadanie kolekcjonerom, którzy dopiero zaczynają przygodę z trojakami. Typologia ta stwarza również podwaliny do nowej klasyfikacji trojaków tego władcy, co jest w pewnej mierze zapowiedziane przez autora w rozdziale wstępnym.

Zarzutem, który można mieć do całości pracy pod kątem merytorycznym, jest brak konkretnych opisów popiersi, ze wskazaniem czy z zaproponowaniem terminologii i elementów składowych, z których składa się popiersie, w tym zwłaszcza widocznych części zbroi czy korony, pomimo niewątpliwie rozległej wiedzy autora na ten temat, przebijającej z niektórych zdań zawartych w publikacji. Kwestia ta może być jednak łatwo rozwiązana, przez uzupełnienie w postaci odniesienia do istniejącej już literatury lub stworzenie krótkiego artykułu na ten temat.

W niektórych przypadkach brak też konkretnego wskazania, z jakiego powodu dana moneta została przypisana w taki, a nie inny sposób, zwłaszcza w przypadku jednego z popiersi określonego jako anomalne.

Praca ma niebagatelne znaczenie dla współczesnych badań mennictwa nowożytnej Polski, które z punktu widzenia nauki jest jeszcze w powijakach. Pomimo drobnych niedoskonałości jest to pozycja godna polecenia wszystkim kolekcjonerom, bez względu na to, czy zbierają trojaki lubelskie, czy trojaki jako takie.

Czy ten artykuł był pomocny?
podziel się

Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu

Allegro