Wpisz czego szukasz

Znajdziemy sprzedawców, którzy mają wszystko czego szukasz.

Wprowadź frazę
Zdaniem eksperta

Banknoty czasów PRL-u: od górnika do Kopernika

Najpierw były projektowane w Moskwie, potem odpowiadały socrealistycznej rzeczywistości, a od lat 70. XX wieku przyciągały wizerunkami wybitnych Polaków. Historia banknotów w PRL-u, które dziś są kolekcjonerskimi rarytasami, była burzliwa.

Wojciech Przylipiak
Wojciech Przylipiak 17-07-2020

Czas czytania: 8 min

FacebookTwitter
zamknij

Banknoty czasów PRL-u: od górnika do Kopernika

Działania wojenne jeszcze nie dobiegły końca, nie został formalnie powołany Narodowy Bank Polski, a marionetkowy rząd lubelski (nazwa pochodzi od Lublina, gdzie znajdowała się siedziba Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego) już wprowadził do obiegu serię banknotów. Na obszarach zajętych (wyzwolonych) przez Sowietów w 1944 roku pojawiła się tzw. seria lubelska, czyli wydrukowane w drukarni w Moskwie i zaprojektowane przez radzieckiego grafika banknoty o nominałach 50 gr, 1, 2, 5, 10, 20, 50, 100 i 500 zł. Dziś wśród ofert Allegro można znaleźć je od zaledwie kilkunastu do kilkuset złotych.

Socrealistyczna rzeczywistość i banknot specjalny

Cztery lata później, bo w 1948 roku, wydrukowano nową serię banknotów. Zgodnie ze zmienioną doktryną miały socjalistyczny charakter. Serię zaprojektował uznany przedwojenny grafik, malarz i twórca banknotów Wacław Borowski. Próżno jednak na nich szukać władców Polski czy wybitnych ludzi kultury. Znalazły się za to budynki, ludzie pracy, scenki rodzajowe. Na banknocie 2 zł umieszczono nieistniejący jeszcze wtedy budynek NBP. Na banknotach 5 i 10 zł była grafika związana z rolnictwem, widniał na nich bowiem rolnik w polu czy zwózka zboża. Na 20 zł znalazły się z kolei krakowskie Sukiennice. Były również wizerunki rybaka i towarzyszący mu port w Gdyni (50 zł), robotnika i fabryki (100 zł) oraz górnika i kopalni (500 zł).

Te banknoty do obiegu trafiły dopiero na mocy reformy monetarnej w 1950 roku. Wprowadzono wtedy nowy kurs złotego, wycofano z obiegu dotychczasowe znaki pieniężne. Reformę wprowadzono w krótkim czasie, ludzie mieli mało czasu na wymianę waluty. Rynek szybko zalały nowe banknoty.

W 1966 roku pojawił się kolejny z nich wydany na specjalną okazję. Z okazji obchodów tysiąclecia państwa polskiego wprowadzono do obiegu odróżniający się od dotychczasowych graficznie, barwami, nasyceniem kolorów i jakością banknot 1000 zł. Był też mniejszy od poprzednich. Projektanci Julian Pałka oraz jeden z twórców polskiej szkoły plakatu Henryk Tomaszewski umieścili na nim wizerunek Mikołaja Kopernika oraz kopernikański układ heliocentryczny.

Na kolejne nowe papierowe pieniądze Polacy czekali niemal dekadę. Nie dostali jednak wszystkich do ręki. Cztery lata temu Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych pokazała serię banknotów „Miasta polskie” o nominałach od 1 do 2000 zł. Przygotowano je na wypadek wojny, zniszczenia PWPW, co oznaczałoby przeniesienie produkcji. Tajny druk nastąpił na początku lat 70. Na papierowych pieniądzach znalazły się symbole największych i najważniejszych – także historycznie – polskich miast, m.in. Poznania, Gdańska, Katowic, Krakowa, Warszawy oraz Gniezna. Ale obywatele nigdy nie mieli okazji nimi zapłacić. Dziś są reliktem muzealnym.

Wielcy Polacy

Zmarły w zeszłym roku grafik, ilustrator książek, projektant banknotów, uczeń słynnego Jana Marcina Szancera, Andrzej Heidrich otrzymał na początku lat 70. propozycję zaprojektowania nowych polskich pieniędzy papierowych. Stare banknoty, nietrwałe, skażone socrealistyczną estetyką wymagały wymiany. NBP wpadł na pomysł serii „Wielcy Polacy”, czyli banknotów z wizerunkami naszych wybitnych rodaków. Emisja nowych banknotów rozpoczęła się w 1975 roku. Byli na nich działacze polityczny, jak Karol Świerczewski (50 zł), Ludwik Waryński (100 zł), Józef Bem (10 zł), Tadeusz Kościuszko (500 zł) czy Romuald Traugutt (20 zł), ale też ludzie kultury i nauki. Mikołaj Kopernik pojawił się na banknocie 1000 zł, Fryderyk Chopin 5000 zł, a Stanisław Wyspiański 10 000 zł.

banknoty prl wielcy polacy

Nie zabrakło również władców Polski. Na emitowanych od 1977 roku banknotach 2000 zł można zobaczyć podobiznę Mieszka I oraz Bolesława Chrobrego. Tego zaszczytu dostąpiła tylko jedna kobieta. Chodzi o dwukrotną laureatkę Nagrody Nobla Marię Skłodowską-Curie, która w 1989 roku pojawiła się na banknocie o nominale 20 000 zł.

W tym samym roku wprowadzono banknot 200 000 zł z panoramą Warszawy. Jeszcze w tym samym roku zniknął z obiegu, m.in. z powodu słabych zabezpieczeń.

Na przełomie lat 80. i 90. szybko zaczęły pojawiać się kolejne banknoty, z coraz wyższymi nominałami. Było to związane z rosnącą inflacją. Dziś wśród ofert Allegro najdroższe banknoty z okresu PRL-u kosztują kilka tysięcy złotych (za paczki bankowe). Był czas, że można było kupić za nie gałkę lodów albo zawierały całą wypłatę robotnika w jednym papierku. Dziś są wciąż cenne, choć już tylko w klaserach.

Paczka bankowa i przechowywanie

Mimo zmiany ustroju w 1989 roku obywatele jeszcze przez wiele lat płacili banknotami wprowadzanymi do obiegu w latach 70. i 80. Zaczęto je wycofywać w połowie lat 90. Dziś nie są już ważne, ale stanowią cenną pamiątkę historyczną. Są również dobrem kolekcjonerskim.

Przeglądając oferty na Allegro, szybko znajdziecie w opisach określenia „paczka bankowa”. Tak określana jest seria banknotów zapakowana przez bank, z odpowiednią banderolą i opisem. Takie paczki bywają szczególnie cenne.

Pamiętajmy, że niezależnie od tego, czy będziemy zbierali polskie banknoty z PRL, czy papierowe pieniądze z innych krajów i okresów historycznych, bardzo ważne jest właściwe dbanie o zbiory. Banknoty są narażone na uszkodzenie z wielu powodów: od zbyt dużego nasłonecznienia, przez wilgoć, po mikroorganizmy. Dlatego przydadzą się na nie wszelkie klasery. To niewielki koszt, a pozwoli swobodnie przejrzeć okazy bez ryzyka ich uszkodzenia.

Czy ten artykuł był pomocny?
FacebookTwitter
FacebookTwitter

Korzystanie z serwisu oznacza akceptację regulaminu

Allegro