8 powieści dla wilków morskich

8 powieści dla wilków morskich

autor: Aleksandra Urbańczyk, data publikacji: 28-07-2015

Morze zawsze fascynowało człowieka. W przeciwieństwie do lądu, który jest stabilny i pewny – morze przypomina żywą istotę, stanowi tajemnicę i wyzwanie. To żywioł, który ma kaprysy i stale zmienia oblicza: może hojnie obdarowywać, ale w jednej chwili może stać się okrutne i zdradliwe.

Obcowanie z morzem wpływa na ukształtowanie charakteru człowieka i więzi międzyludzkich. Od marynarzy – ludzi, którzy związali z nim swoje życie na stałe – wymaga zamiłowania do ryzyka, odwagi i szczególnego hartu ducha. Z drugiej strony – drzemiące w morzu pierwiastki zła mogą wydobywać z człowieka jego mroczne i najgorsze cechy charakteru. Związki człowieka z morzem to motyw niezwykle popularny, który niemal od początku był obecny w literaturze i sztuce. Jednym z pierwszych zachowanych dzieł ukazujących zmagania herosa z morzem jest „Odyseja” Homera (VIII wiek p.n.e.). Literatura zawierająca motywy marynistyczne przybrała różne formy. Należą do niej sprawozdania z podróży o charakterze dokumentalnym i powieści beletrystyczne, w których morska sceneria stała się tłem dla przedstawienia przygód marynarzy, piratów oraz spektakularnych bitew morskich. To także utwory, w których „sportretowanie” morza posłużyło za pretekst do ukazania i rozpatrywania problemów egzystencjonalnych i moralnych (twórczość J. Conrada); to wreszcie nieograniczone pole dla wyobraźni twórców fantasy... Na które pozycje warto zwrócić uwagę?

1. „Wyspa skarbów” Robert Louis Stevenson, 1883

Należąca do klasyki gatunku, najpopularniejsza powieść przygodowa, która ukształtowała raz na zawsze w oczach czytelników i twórców większość wyobrażeń na temat marynarzy i piratów.

2. „Tajfun” Joseph Conrad, 1903

Jedna z najbardziej znanych nowel pisarza, zamieszczona w zbiorze: „Tajfun i inne opowiadania”. Ukazuje dramatyczny przebieg rejsu przez Morze Południowochińskie. Walka załogi i pasażerów statku z rozszalałym żywiołem jest pretekstem do ukazania zachowań człowieka w ekstremalnej sytuacji. Morze stanowi wyzwanie, które zmusza do dokonania najtrudniejszych wyborów i skonfrontowania ideałów ze skrajnie ciężkimi realiami.

3. „Dziękuję ci, kapitanie” Arkady Fiedler, 1946

Zbiór opowieści o przygodach, postawach i waleczności polskich marynarzy podczas II Wojny Światowej. Książka przedstawia barwną galerię autentycznych postaci – kapitanów, oficerów, a także zwykłych marynarzy – i ukazuje wojenne losy polskich statków handlowych służących w siłach aliantów. Czytelnik poznaje codzienne życie marynarzy oraz dokonania, które przyniosły im uznanie i szacunek Anglików oraz Francuzów.

4. „Wyprawa Kon-Tiki” Thor Heyerdahl, 1948

Opis najsłynniejszej wyprawy tratwą w XX wieku. Heyerdhal zorganizował szczególną ekspedycję, by udowodnić, że w dalekiej przeszłości odbywano podróże prymitywnymi jednostkami pływającymi i możliwe były migracje ludności między kontynentami. Wyprawa miała miejsce w 1947 roku i trwała 101 dni; zakończyła się sukcesem, mimo iż załoga ledwo uszła z życiem. Heyerdahl obronił swojej tezy, że Polinezja w czasach prekolumbijskich mogła zostać zasiedlona przez Inków. Podróż została udokumentowana na taśmie filmowej, a produkcję nagrodzono Oscarem w 1951 roku.

5. „Stary człowiek i morze” Ernest Hemingway, 1952

Rybak w podeszłym wieku pragnie udowodnić, że jeszcze zupełnie nieźle sobie radzi na morzu. Udaje się na połów w czasie silnego huraganu. Morze ukazane jest w różnych aspektach. To środowisko życia człowieka, szansa na zarobek, ale także kapryśny żywioł i przeciwnik, z którym trzeba się zmierzyć. Pisarz wierzy w moc człowieka, a swojej noweli nadał silnie humanistyczną wymowę. Opowiadanie przyczyniło się do przyznania autorowi Literackiej Nagrody Nobla w 1954 roku.

6. „Znaczy kapitan” Karol Olgierd Borchardt, 1960

Zbiór opowiadań o tematyce morskiej, w których autor opisał swoją służbę na przedwojennych polskich żaglowcach szkolnych i na statkach pasażerskich. Książka dokumentuje narodziny polskiej floty morskiej w okresie dwudziestolecia międzywojennego (oraz jej losy wojenne); jest także hołdem złożonym Mamertowi Stankiewiczowi, wielkiemu i charyzmatycznemu dowódcy statków, kapitanowi żeglugi wielkiej Polskiej Marynarki Handlowej i komandorowi podporucznikowi Marynarki Wojennej II RP. Książka zapewni refleksję oraz sporą dawkę humoru.

Przeczytaj pełną recenzję książki Karola Olgierda Borchardta „Znaczy kapitan”.

7. „Król Bezmiarów” Feliks W. Kres, 1992

Pierwsza polska marynistyczna powieść fantasy, uhonorowana nagrodą im. Janusza A. Zajdla. Jest to drugi tom mrocznej i krwawej sagi. Trzy córki legendarnego pirackiego kapitana K.D. Rapisa toczą bezlitosną i bezpardonową walkę o schedę po ojcu, nie cofając się przed żadną zdradą ani zbrodnią.

8. „Poza krawędź świata” Laurence Bergreen, 2003

Pasjonujący opis historycznej wyprawy portugalskiego żeglarza, odkrywcy, podróżnika i wizjonera, Ferdynanda Magellana. To oparta na dokumentach i zapiskach z wyprawy opowieść o wielkich marzeniach i wizjach, ale także o olbrzymich kosztach, którymi trzeba je okupić. To także portret niezwykłego, kontrowersyjnego i pełnego sprzeczności człowieka, który dzięki swej determinacji i odwadze zapisał się w historii.

Przeczytaj pełną recenzję książki Laurence'a Bergreena „Poza krawędź świata”.

Skąd bierze się magnetyzm książek o tematyce marynistycznej i dlaczego cieszą się niesłabnącym zainteresowaniem kolejnych pokoleń czytelników? Być może dlatego, że ludzka wyobraźnia jest równie swobodna jak morze i nie zna żadnych ograniczeń. Utworom tego typu możemy nadawać dowolne znaczenie, gdyż samo słowo „morze” naładowane jest przeróżnymi symbolami. Obraz wzburzonych fal miotających statkiem stanowi wyraźną alegorię ludzkiego życia; podróżnicy i marynarze z ich niezaspokojonymi tęsknotami są symbolem niepokoju noszonego przez człowieka. Kontakt z morzem może być rozpatrywany w wymiarze duchowym, a nawet mistycznym. Kojarzy się z doskonaleniem, hartowaniem, koniecznością sprawdzania swoich własnych granic bądź wywołuje tęsknotę za wolnością. Joseph Conrad w swoich wspomnieniach napisał: „Wszystko można znaleźć na morzu, zależnie od tego, czego się szuka – walkę, spokój, romantyzm, najskrajniejszy naturalizm, ideały, nudę, wstręt i natchnienie”*. Najbardziej wymagający czytelnik odnajdzie w książkach poświęconych morzu to, za czym tęskni. Pisarz, któremu uda się w sugestywny sposób przelać na papier magię chwili, w której zaklęty jest bezkres błękitu, łopot wiatru uwięzionego w żaglach, krzyk mew i huk spienionej wody uderzającej o burty statku – z pewnością wzbudzi marzenia ukryte na dnie serca najbardziej zagorzałego szczura lądowego…*J. Conrad „Ze wspomnień”, tłum. A. Zagórska, Warszawa 1973, str. 142