10 tomików poezji, które należy znać

10 tomików poezji, które należy znać

autor: Aleksandra Urbańczyk, data publikacji: 10-09-2015

Współczesny zagoniony, zapracowany i uzależniony od techniki człowiek rzadko sięga po tomiki wierszy – a szkoda. Warto sobie uświadomić, że w polskiej kulturze poezja zawsze zajmowała miejsce dość szczególne.

W dużej mierze przyczyniła się do tego utrata niepodległości. Wówczas literatura i poezja stały się nośnikami świadomości narodowej, a zadaniem poetów, wieszczów narodowych, było kształtowanie postaw patriotycznych i niesienie otuchy. Złotym okresem dla poezji polskiej była druga połowa XX wieku – czas twórczości Wielkiej Czwórki: Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej i Zbigniewa Herberta. Wymienieni artyści byli nie tylko niekwestionowanymi autorytetami wyznaczającymi kierunki rozwoju polskiej poezji, ale też należeli do grona ścisłej czołówki światowej. Stanowili rozpoznawalną markę, której znaczenie ostatecznie potwierdziły Nagrody Nobla (1980 i 1996) przyznane Miłoszowi i Szymborskiej.Poezja polska jest mocno zakorzeniona w tradycji i podejmuje najistotniejsze dla ludzkiej egzystencji problemy – filozoficzne, wolnościowe, religijne i duchowe. Nie zapominajmy jednak, że drugi biegun poezji jest wyznaczony przez lirykę osobistą, która jest kameralna i intymna. Rezygnuje z doniosłości, by skupić się na przeżyciach wewnętrznych człowieka; odwołuje się do jego uczuć, myśli i emocji. Dla czytelnika współczesnego ten aspekt poezji najczęściej jest bardziej atrakcyjny. Wybór zatem jest olbrzymi. Ważne tylko, by sięgać po utwory, które odpowiadają naszym preferencjom, potrzebom, a nawet nastrojowi chwili. Na które tomiki warto zwrócić uwagę?

„Wiersze” Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, C&T Crime & Thriller, 2001

Poezja Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej powszechnie uznawana jest za najwybitniejszy przykład liryki kobiecej w literaturze międzywojennej. „Wiersze” poetki mają charakter refleksyjny i urzekają niepowtarzalnym klimatem. Zbiór stanowi kwintesencję dorobku poetki i składa się z jej najbardziej znanych erotyków.

„Co się ostaje, ustanawiają poeci” Friedrich Hölderlin, wiersze wybrane w przekładzie Antoniego Libery, Znak, 2003

O istocie twórczości poety i jego fenomenie najlepiej wyraziła się Julia Hartwig: „Niewiele jest nazwisk, które wśród poetów budzą taki zachwyt, a nawet jakby rodzaj świętej trwogi jak nazwisko Hölderlina. Poeta obłąkany. Jakże to straszno słyszeć. A przecież wiersze Hölderlina to jeden wielki hymn zachwytu nad światem, hymn, w którym panuje urzekająca panteistyczna harmonia, łagodność, a nawet jakby rodzaj szczęśliwości, której niezdolna jest zakłócić powracająca skarga przeżywanego cierpienia”. „Co się ostaje, ustanawiają poeci” to tomik dwujęzyczny; utwory opublikowane są w oryginale oraz w polskim tłumaczeniu. Niewątpliwym atutem tomiku jest przekład wierszy. Antoni Libera to pisarz, reżyser i tłumacz, który spełnia swego rodzaju misję, „odświeżając” dzieła wielkich twórców w taki sposób, by dostosować je do mentalności współczesnego odbiorcy. Wstęp do antologii stanowi esej, który przybliża postać legendarnego poety, a także (w sposób niepozbawiony humoru) ukazuje problemy, z którymi tłumacz zetknął się podczas pracy.

„Wiersze zebrane” Zbigniew Herbert, Wydawnictwo a5, 2008

Antologia wierszy w opracowaniu Ryszarda Krynickiego pochodzących z wszystkich dziewięciu tomików wydanych w ciągu 42 lat (od „Strun świata” z 1956 do „Epilogu burzy” z 1998 roku). Utwory łączą w sobie prosty język i zwięzłość z głębokimi przemyśleniami humanisty. Odnajdziemy w nich fascynację kulturą śródziemnomorską, mitologią i historią. Poeta często przywołuje antycznych bohaterów, a przypomnienie ich postawy (szlachetności bądź odwagi) jest aluzją i komentarzem do analogicznych współczesnych wydarzeń. Wśród utworów znajdziemy także najbardziej popularne wiersze Herberta, pochodzące z tomiku „Pan Cogito” (1974), którego postać uznaje się za alter ego poety. Wśród nich najsłynniejszy wiersz-dekalog: „Przesłanie Pana Cogito”.

„Poezje wybrane” Julia Hartwig, Wydawnictwo Literackie, 2008

Julia Hartwig należy dzisiaj do ścisłej czołówki liryków polskich. Jej utwory cechuje prostota oraz doskonała klasyczna forma. „Poezje wybrane” to polsko-angielski tomik należący do ekskluzywnej Serii Dwujęzycznej, prezentującej najwybitniejsze utwory poezji polskiej i światowej w wersji oryginalnej i w tłumaczeniu. Zamieszczone w nim wiersze publikowane w latach 1999-2004 zostały wybrane i opatrzone komentarzem przez samą autorkę.

„Pianie kogutów. Wiersze wybrane” Janusz Szuber, Znak, 2008

W poezji Szubera, sanockiego poety, przeplatają się wspomnienia dzieciństwa i dorastania z opisami rodzinnych stron oraz powikłanymi losami mieszkańców. Jego wierszami zachwycił się Zbigniew Herbert, a Czesław Miłosz w tytułowym wierszu dostrzegł arcydzieło.„Pianie kogutów na zmianę pogody: Pod siną chmurą sine jądra śliwek Z popielatym nalotem i lepką szczeliną - Tam słodkie strupy brudnego bursztynu.”

„Kobiety i ważki” Ewa Parma, Anna Maria Rusinek, Zaułek Wydawniczy Pomyłka, 2013

Ciekawy eksperyment sztuki współczesnej, świetnie ilustrujący pokrewieństwo różnych sztuk – w tym przypadku poezji i malarstwa. Tomik powstał w sposób nietypowy, bowiem obrazy stały się pretekstem do wysnucia historii. Obraz wyznaczył ramy, a jego symbolika została przez poetkę przełożona na język literacki. Powstały wiersze, które przepełnione są indywidualizmem Ewy Parmy, a które idealnie rozgościły się w świecie obrazów Anny Marii Rusinek.

„Liryki najpiękniejsze” Bolesław Leśmian, Wydawnictwo Algo, 2014

„Liryki najpiękniejsze” to kolekcja najpiękniejszych wierszy Leśmiana, m.in. „W malinowym chruśniaku” czy „Usta i oczy”, tworzących cykl erotyków, uznanych za jedne z najpiękniejszych utworów polskiej poezji miłosnej.

„Koniec i początek”, Wisława Szymborska, Znak, 2015

Wisława Szymborska to jedna z najwybitniejszych poetek polskich, uhonorowana Nagrodą Nobla. „Koniec i początek” wydany po raz pierwszy w 1993 roku był jednym z najważniejszych w dorobku poetki i prawdopodobnie przesądził ostatecznie o przyznaniu najbardziej prestiżowej nagrody literackiej. Utwory pisane z dystansem, poczuciem humoru, a także umiejętność trzymania emocji w karbach świadczą o geniuszu artystki. Wśród utworów znajdziemy najbardziej znane i popularne wiersze: „Niektórzy lubią poezję”, „Nienawiść” czy „Kot w pustym mieszkaniu”.

„Jestem Julią” Halina Poświatowska, Wydawnictwo Literackie, 2015

W polskiej poezji poetka zajmuje miejsce wyjątkowe. Jej twórczość jest świadectwem rozpaczliwej walki o życie i miłość. Przegrała, ale pozostawiła po sobie bogaty dorobek i bezcenne dla czytelników świadectwo swych zmagań. „Jestem Julią” to wybór jej najpiękniejszych wierszy.„Jestem Juliąmam lat 23dotknęłam kiedyś miłościmiała smak gorzkijak filiżanka ciemnej kawywzmogłarytm sercarozdrażniłamój żywy organizmrozkołysała zmysły”

„Potrzebne do szczęścia” Jan Twardowski, Wydawnictwo Literackie, 2015

Tomik jubileuszowy, wydany z okazji setnych urodzin nieżyjącego już poety i księdza, myśliciela, filozofa, przewodnika duchowego; jednego z ulubionych współczesnych poetów, który potrafił bezbłędnie trafić do czytelnika młodego i dorosłego.Najczęściej wzbraniamy się przed poezją, ponieważ boimy się, że jest bardziej wymagająca od prozy. To prawda. Spotkanie z nią wymaga skupienia, dojrzałości, pełnego zaangażowania, a nawet odpowiedniej edukacji. Jeśli jednak mamy tylko czas na refleksję i zadumę, poczujemy tęsknotę za wzruszeniami, gotowość na uruchomienie wyobraźni, a przede wszystkim poczujemy się na siłach, by pogrążyć się w cudzych myślach i emocjach – powinniśmy rozpocząć tę przygodę. Z zaskoczeniem odkryjemy, ile w tych wierszach odnajdziemy siebie.

Przeczytaj również: Dlaczego warto czytać dziecku poezję? – podpowiadają Jan Brzechwa i Julian Tuwim