10 książek wydanych w latach 90. XX wieku, które powinieneś przeczytać

10 książek wydanych w latach 90. XX wieku, które powinieneś przeczytać

autor: Aleksandra Urbańczyk, data publikacji: 08-07-2015

U schyłku XX wieku obraz Europy ulega metamorfozie. Polska podlega gwałtownym przeobrażeniom o charakterze regionalnym (upadek komunizmu, narodziny gospodarki wolnorynkowej), a jednocześnie wpada w nurt przemian o wymiarze światowym (Unia Europejska, NATO), zaczyna odczuwać skutki globalizacji oraz ekspansywnego rozwoju mediów.

Likwidacja cenzury, wolność prasy i niezależność wypowiedzi, zanik podziału na twórczość krajową i emigracyjną, zmiany w systemie wydawniczym – to czynniki, które wywierają ogromny wpływ na rozwój literatury rodzimej. Stajemy się członkami „globalnej wioski”, twórcy prędko orientują się, że ta sytuacja stwarza człowiekowi zupełnie nowe problemy i zagrożenia. Które książki wydane w 90. latach XX wieku najlepiej wyrażają dynamicznego ducha czasu bądź stały się wydarzeniem?

„Wiedźmin” Andrzej Sapkowski, 1990

„Wiedźmin”to zbiór opowiadań, których bohaterem jest Geralt z Rivii. Pisarz zadebiutował już w roku 1986 na łamach miesięcznika „Fantastyka”, ale w roku 1990 nowelki ukazały się w formie książki. Wkrótce powstanie cały cykl wiedźmiński. Pisarz zrewolucjonizuje postrzeganie literatury fantasy w Polsce, którą dotąd traktowano jako twórczość pośledniejszego gatunku.

„Angielski pacjent” Michael Ondaatje, 1992

Powieść "Angielski pacjent" to utkana z niedomówień i nastrojów poetycka opowieść, która (wśród wielu różnych wątków) ukazuje historię uczucia skazanego na przegraną, miłości uwikłanej w okrucieństwa wojny.

„Panna Nikt” Tomek Tryzna, 1994

Psychologiczno-obyczajowa powieść o dorastaniu i młodzieńczym odkrywaniu tajemnicy, w której krytycy dostrzegli obraz zagrożeń i lęków nowej rzeczywistości. Dziewczynka, która ulega przeobrażeniom, lecz sama jeszcze nie wie, kim się stanie, stała się symboliczną bohaterką lat 90.

„Lektor” Bernhard Schlink, 1995

Historia zauroczenia 15-letniego chłopca dużo starszą kobietą, która kilka lat później zostanie oskarżona o popełnienie zbrodni przeciwko Żydom podczas wojny. Michael konfrontuje swoje wspomnienia i uczucia z zaskakującą prawdą o kobiecie, przy okazji dowiaduje się czegoś o sobie i o naturze człowieka.

Kronika ptaka nakręcaczaHaruki Murakami, 1995

Pełna metafor i symboliki, odwołująca się do motywów literackich i poetyki snów; realistyczna, a jednocześnie surrealistyczna historia człowieka, któremu w miarę ułożony świat zaczyna się rozsypywać. Bohater pewnego dnia rozpoczyna przedziwną „wędrówkę” po Tokio, podczas której zastanawia się, czy można właściwie poznać siebie, drugiego człowieka i świat, który nas otacza.

„Prawiek i inne czasy” Olga Tokarczuk, 1996

Napisana z epickim rozmachem uniwersalna przypowieść „Prawiek i inne czasy” o niszczącej sile czasu. Realistyczny, a zarazem pełen symboli utwór, próba stworzenia mitu, który ukazuje, w jaki sposób człowiek odnajduje się w historii. Niezwykły projekt artystyczny odwołujący się do sag, który można interpretować jako metaforę świata i losów ludzkich.

„Bóg rzeczy małych” Arundhati Roy, 1997

Jedyny beletrystyczny utwór indyjskiej pisarki zaangażowanej w działalność społeczną, feministyczną i pokojową. Powieść w sposób niezwykle liryczny przedstawia przenikanie się kultur, kruchość dzieciństwa i dramat kobiet, które nie mogą decydować o sobie. To powieść-manifest, z mocnym akcentem na krzywdę ludzką.

„Amerykańska sielanka” Philip Roth, 1997

Burzliwe dzieje rodziny i konfrontacja dwóch pokoleń przedstawiona bez sentymentalizmu, z ironią i gorzkim humorem. Obwołana arcydziełem powieść kwestionuje mit american dream.

„Madame” Antoni Libera, 1998

Powszechna opinia o książce „Madame", iż stanowi połączenie romansu z rozliczeniem PRL-u, jest powierzchowna i krzywdząca. To klasyczna „powieść w powieści”. Historia, którą poznajemy, nie jest pisana w formie pamiętnika. Dla narratora wspomnienia są tylko pretekstem do stworzenia utworu literackiego, który ma zostać opublikowany na emigracji. Jego bohaterowie nie są przedstawieni realistycznie, to „kreacja literacka”. Antoni Libera ukazuje w ten sposób mechanizm, który przekształca życie człowieka w mit. Zmuszając czytelnika do zastanowienia się nad wiarygodnością przekazu, pisarz stawia pytanie o wiarygodność całej (zapisanej) historii i kultury.

„Godziny” Michael Cunningham, 1998

Powieść ukazująca trzy bohaterki żyjące w różnych krajach i czasach, które łączy najważniejsza książka modernizmu: „Pani Dalloway”. Virginia Woolf zaczyna ją pisać, Laura Brown ją czyta, a dla Clarissy książka jest scenariuszem życia. Wszystkie trzy kobiety oddają się rytuałom codziennej krzątaniny, ale powtarzające się i banalne czynności podszyte są lękiem, poczucie klęski czai się w każdej godzinie.

Cechą charakterystyczną polskiej literatury lat 90. XX wieku jest dwubiegunowość. Twórcy z jednej strony dokonują rewizji mitów, próbują rozprawić się z narodowym patriotyzmem, heroizmem i z idealistycznym wyobrażeniem życia na emigracji. Pojawiają się także utwory nostalgiczne, idealizujące przeszłość, a jednocześnie korzystające ze wzniosłych tradycji literackich, przywołujące ducha mitów, tworzące nowoczesne eposy.

Brakuje jednak w tych latach ostatecznego rozliczenia z epoką komunizmu, czego konsekwencją jest brak dużej realistycznej powieści na miarę „Sławy i chwały” Iwaszkiewicza czy „Zasypie wszystko, zawieje…” Odojewskiego. W literaturze światowej obserwuje się powrót do fabuły; obawy o to, że twórcy nie potrafią już opowiadać historii, okazały się nieuzasadnione. Coraz częściej utwory zaczynają odzwierciedlać narastające poczucie kryzysu. Materialistyczne podejście do rzeczywistości niesie zagrożenie dla sfery ducha. Twórcy obnażają paradoksalną prawdę o naturze człowieka, który stając się członkiem coraz większej społeczności – czuje się wciąż samotniejszy.

  
podziel się